Çocukluk döneminde özellikle 3 - 4 yaşlarında çocukların kötü söz söylemeleri ve hatta küfür etmeleri rastlanan bir davranış. Ancak böyle bir durumun alışkanlık haline gelmesini engellemek için yapılması gerekenleri Davranış Bilimleri Enstitüsü Çocuk ve Genç Bölümü Psikolog Şeyda Özdalga sizlerle paylaşıyor.Davranış Bilimleri Enstitüsü Çocuk ve Genç Bölümü Psikolog Şeyda Özdalga, 3 - 4 yaş çocuklarının genel özelliklerini şöyle sıralıyor: "Bilişsel, duygusal ve sosyal gelişim olarak 3-4 yaşı kapsayan iki yıllık yelpaze deki farklılıklarla birlikte bu yaş çocukları büyük ölçüde ben merkezcidir. Genelde neşeli olduğu yaşlardan daha bağımsız, inatçı ve kendi isteği ile hareket etme değişimi gözlenir. Aile içinde geçerli olan bazı kuralları, yavaş yavaş paylaşmayı, isteklerinin yerine getirilmesi için sabırlı olmayı öğrenmeye de başlar. Yaşıtlarını veya yetişkinleri sürekli taklit eder, onların davranışlarını ve sözlerini tekrarlar. Çevresi ile sözlü iletişim kurabilen, yaşıtlarıyla  kısa süreli de olsa oynayabilecek şekildeki birlikteliği onun sosyalleşme yolundaki ilk gerçek deneyimleridir. Genellikle kendi isteklerinin yerine getirilmesi ile ilgili, talepler nedeniyle çıkacak çocukların arasındaki çatışmalar için bir yetişkinin rehberliğine her zaman ihtiyaç vardır. Bu çatışmalarda  arkadaşlarına kabadayılık taslar, gözdağı verip sürekli böbürlenir.  Dili kullanması çevresi tarafından sunulan dil ortamı ile ilişkili olarak gelişir. Kullanılan dilin kalitesi, çocukla konuşma sıklığı, sorulara cevap verme veya soru sorma yoğunluğu, emir cümleleri değil, sıfatlar, zamirler gibi tanımlayıcı sözcüklerin kullanılması dil gelişimi için önemlidir. Yetişkinlerden duyduğu, gördüğü iyi-kötü her şeyi taklit eder. Dili bozuktur, küfredip, kötü sözler söyleyebilir. Başkalarına isim takar, arkalarından bağırır. Yakın geçmişteki olayları, deneyimleri, olup bitenler arasında ilişki kurarak anlatır. Özellikle sevdiği insanlara karşı çelişkili duygular içindedir. Bu nedenle zaman zaman hem bedeniyle hem de sözle kızgın ve saldırgan olabilir. Toplum içinde bazen olumlu bazen olumsuz davranır. Bu yaşlardaki çocuklar, yetişkinin isteklerini mantıklı olarak açıklamasını ister, kendi davranışlarını, yetişkinleri çekinmeden eleştirir, zaman zaman küfür sayılabilecek kelimeleri kullandığı, yetişkine karşı çıktığı gözlenebilir."

Neden kötü söz söylerler?

Çocuklar çevrelerine söyledikleri kötü sözleri, kızmak, engellenmek, öfke duygularının ifadesi yanında,  tepkileri takip ederek dikkat çekmek, ilgi ihtiyacı,  yetişkinliğe ulaşma kriteri olarak görme, yetişkinleri taklit etme, kendini güçlü, özgür hissetme ve tepki gösterme aracı olarak kullanırlar. Genel küfür ve kötü söz kategorileri kızgınlık öfke ile zeka, diğer özürler ya da hayvan isimleri ile söylenen aşağılama kelimeleriyle kişiye yönelik, karşı tarafa zarar vermeyi uman beddua şeklinde ya da  cinsel içeriklidir. Bu yaş çocuklarında ise sarsmak, şok etmek, ağızdan kaçan, kendini savunmak, zevk almak amacıyla söylenmiş daha masumane sözlerdir. "Pis Kaya", "kötü çocuk",  "eşek", "kakasın sen" gibi kelimeler yanında daha ileri yaşlarda bazı organ isimleri(meme, pipi) ile duruma heyecan katarak tepkileri izleyen sözcüklerdir..

Öncelikle yakın çevresi olan ailesi tarafından sunulan dil ortamı model olmaktadır.  Ayrıca bu dili kullanan çocuğun aile tarafından desteklenmesi, şirinlik olarak görülüp kabul edilmesi de devamını sağlar. Oyun çevresinden, arkadaşlarından , televizyondan ya da bir şarkı sözünden de öğrenebilir.

Kötü sözler kullanan bir çocuğa ebeveynler nasıl yaklaşmalıdır?

• Öfke ve düşmanlık dolu sözlerle model olmayıp, örnek olunuz.
• Çevreden duymasını engelleyiniz.
• Söylenen sözün anlamını ona açıklayınız.
• Bu kelimeleri duymaktan dolayı rahatsızlığınızı dile getiriniz.
• Duygularını başka türlü ifade etmesini sağlayınız.
• Dikkat çekmek amacını taşıyorsa görmezden geliniz.
• Şaşkınlıkla, kızarak ya da gülerek tepki vermeyiniz.
• Başka aktivitelere yönlendiriniz.
• Zaman ayırarak, olumlu ilişki kurun, cesaretlendiriniz.
• Güzel konuşmalarını takdir edip, güzel konuşmalarının artmasını sağlayınız.

www.bebek.com

12 aylık bebekler için: 13.5 saat
2 yaşındaki çocuklar için: 13 saat
3 yaşındaki çocuklar için: 12 saat
5 yaşındaki çocuklar için: 11 saat

Ama unutmamalısınız ki bunlar sadece ortalama değerler, her çocuk için farklılık gösterebilir.

Sıklıkla Karşılaşılan Problemlere Karşı Çözüm Önerileri:

Uyku aşamasına geçişte yaşanan zorluklar için...

-Belirli bir rutin yaratabilirsiniz, örneğin akşam yemeği, oyun, banyo ve yatma zamanı gibi...
-Eğer her zamankinden farklı bir gün geçiriyorsanız çocuğunuzun uyku aşamasına geçmesi için daha çok zaman ihtiyaç duyabilirsiniz, örneğin misafirlerinizi ağırladınız, onları uğurladıktan hemen sonra çocuğunuzun uyumasını beklememelisiniz, bir süre ona zaman tanıyın ve yavaş yavaş uykuya geçmesi için onu yönlendirin.
-Sessiz ortamlar yaratmaya çalışın, örneğin televizyonun sesiniz kısın ya da tamamen kapatın.
-Uykuya geçiş aşamasında onunla odasında küçük oyunlar oynayabilir ya da ona masaj yapabilirsiniz.

Çok erken uyanma...

-Çocuğunuzun odasında kalın perdeler ya da panjurlar kullanabilirsiniz. Böyle erken gelen sabah güneşi çocuğunuzu rahatsız etmemeiş olur ve çocuğunuz uykusuna devam edebilir.
-Çocuğunuzun odasında güvenle oynayacağı oyuncaklar bulundur, çocuğunuz uyandıktan sonra bu oyuncaklarla oynayabilir ve sizin ya da diğer aile bireylerinin uyanma saatini kendi başına oyunlar oynayarak bekleyebilir.

Gece uyanma...

-Bazı çocuklar acıktıkları için uyanıyor olabiliyorlar. Bu nedenle çocuğunuzun beslenmesi ile ilgili yeni bir düzenlemeye gitmelisiniz ve ona gece beslenmesi yerine yatmadan kısa bir süre önce bir şeyler yedirebilirsiniz.
-Eğer çocuğunuzu sürekli sallayarak, şarkı söyleyerek, masaj yaparak uyutuyorsanız, çocuğunuz gece aniden uyandığında yine bunlara ihtiyaç duyacak ve kendi kendine uyuyamayacaktır. Bu nedenle çocuğunuzu uyutmaya gittiğinizde ışığı kısın ve ona yumuşak tonda konuşun, bu onu sakinleştirecek, ekstra şeylere gerek duymasını önleyecektir.

Uykudan önce hiç yorgun görünmüyor...

-Uykudan önce çocuğunuzu yorgun gözükmüyorsa eğer onu yatağına koyun ve ona bazı kitap ve oyuncaklar vererek yatağında oyun oynamasını sağlayın.
-Gün içerisinde uyuyorsa, uyma saatlarini azaltabilir ve gece uykusuna daha çok ihtiyaç duymasını sağlayabilirsiniz.
-Gün içersinde çocuğunuza farklı fiziksel aktiviteler yaptırarak onun yorulmasını sağlayabilirsiniz.
-Yatma saatini yeniden gözden geçirebilirsiniz, belki çocuğunuz için çok erken olabilecek bir saati yatma saati olarak belirlemiş olabilirsniz.

Odadaki canavarlar...

***Çocukların hayal gücü oldukça geniştir ve size odasında canavarlar olduğunu, bu nedenle odasına gitmek istemediğini söyleyebilir. Bu kendini güvensiz hissetmesinin ya da ilgi çekmek istemesinin bir işareti olabilir. Genellikle yeni bir kardeş sahibi olan, okul yani başlayan, yeni eve taşınan çocuklarda bu durum görülebilir. Peki neler yapabilirsiniz?

-Asla bu durumla alay etmeyin ya da inkar etmeyin.
-Yatma zamanı ile ilgili belirli bir rutin oluşturun ve her gün bu rutini takip etmeye özen gösterin.
-Çocuğunuz karanlıktan hoşlanmıyorsa çocuğunuzun odası için kısık ışık veren bir lamba edinin.
-Yalnız kalmak istemiyorsa ona uykuya dalana kadar onu her 5 ya da 10 dakikada bir kontrol edeceğinize dair söz verin ve sözünüzü mutlaka tutun.
-Çocuğunuz yatağına gittikten sonra belli bir süre ona yakın olan bir yerlerde bulunmaya özen gösterin.
-Çocuğunuzun yatağına ona eşlik etmesi için yumuşak ve güvenli olan oyuncaklar koyabilirsiniz.
-Çocuğunuzun odasında çok hafif bir müzik çalabilirsiniz.
-Çocuğunuzun odasını asla ceza alanı olarak kullanmayın, çocuğunuza asla “şu anda xezalısın, odana git” gibi cümleler kurmayın, çünkü bu tip davranışlar çocuğunuzun kendi odasından korkmasına neden olabilir.
-Çocuğunuza hayal kurmasını tavsiye edebilirsiniz, örneğin “bu hafta sonu pikniğe gideceğiz, belki orada neler yapacağını hayal edebilirsin” diyebilirsiniz.
-Çocuğunuza sevginizi göstermekten kaçınmayın, böylece kendini güvende ve rahat hissedecektir.

Eğer bu önerileri uyguladığınız halde çocuğunuzun uyku problemine çözüm bulamadıysanız lütfen en kısa zamanda doktorunuza danışın. Çocuğunuz tıbbi ya da psikolojik yardıma ihtiyaç duyuyor olabilir.

İDİL SEDA AK